Algemeen   Wachbataillon 'Nordwest'   Oprichting   Structuur & Personeel   Krijgsgeschiedenis

De krijgsgeschiedenis van Landstorm Nederland

September 1944, inzet in België.

SS-Grenadier-Regiment Landstorm Nederland was slecht en licht bewapend en had totaal geen frontervaring. Dit laatste zou in september 1944 veranderen toen Britse troepen het Albert-kanaal in Noord-België dreigden over te steken. Zo snel mogelijk werden de eerste twee Bataillonen naar het gebied gestuurd (het III./ bleef in Roermond omdat de opleiding nog niet voltooid was). Het II./SS-Grenadier-Regiment Landstorm Nederland werd in Merksem geplaatst, het I./SS-Grenadier-Regiment Landstorm Nederland nam in Hasselt de verdedigingsposities in. Bij Hasselt stuitte het II./ op landgenoten van de Prinses Irene Brigade die aan geallieerde zijde vocht. De Landstormers konden de opmars niet stuiten en moesten al snel de terugtocht aanvaarden. Halverwege oktober arriveerde de eenheid weer op de Veluwe.

Arnhem

Toen op 17 september 1944 de geallieerden de gewaagde luchtlandingsoperatie 'Market Garden' van start lieten gaan, was het III.Bataillon Landstorm Nederland nog steeds in opleiding (inmiddels in Hoogeveen). Vanwege de dreigende situatie werd op 18-09-1944 besloten dat het III.Bataillon, bestaande uit vier Kompanien (circa 600 man) naar het strijdtoneel bij Arnhem gestuurd zou worden. In de nacht van 20-09 op 21-09 arriveerden de manschappen per fiets in het inzetgebied. De slecht opgeleide en licht bewapende eenheid onder bevel van SS-Obersturmbannführer Hermann Delfs werd opgenomen in de 9.SS-Panzer-Division 'Hohenstauffen'. Men kreeg de taak om de geallieerde versterkingen bij de strijd om de brug over de Rijn tegen te houden. Tijdens de inzet, ondermeer bij Elst, deserteerde een flink aantal Landstormers.

SS-Freiwilligen-Grenadier-Brigade 'Landstorm Nederland'

Op 1 november 1944 werd de eenheid omgedoopt in SS-Freiwilligen-Grenadier-Brigade 'Landstorm Nederland'. De resterende manschappen van de drie Bataillonen van het voormalige SS-Grenadier-Regiment 'Landstorm Nederland' werden aangevuld met Wachbataillon 'Nordwest' en nieuwe rekruten waaronder een groot aantal Jeugdstormers. Nadat de eenheid opnieuw uitgerust was, moest de Brigade bij de Waal en de Rijn verdedigingsstellingen betrekken.

34.SS Freiwilligen-Grenadier-Division 'Landstorm Nederland'

Op 10 februari werd de Brigade omgevormd tot een Division. Deze status was slechts schijn, de eenheid was veel te klein om de sterkte van een Division te halen. Rond deze tijd loste de Division het Fallschirmjäger-Regiment 7 af, dat bij de Rijn lag. Grenadier Regiment 83 van 'Landstorm Nederland' lag aan de Maas en de Waal in de Betuwe en de Bommelerwaard. Grenadier Regiment 84 bevond zich aan de zuidelijke Veluwezoom en de Rijn nabij Rhenen. De Duitsers hadden ter verdediging delen van de Betuwe onder water gezet. De Division kwam nu tegenover de Prinses Irene Brigade, de 49ste Britse divisie en enkele Canadese eenheden te staan. Het feit dat de eveneens Nederlandse Prinses Irene Brigade aan de andere kant van het front lag, leverde een vreemde situatie op. Zo zouden er Landstormers geweest zijn die familieleden hadden die in de Prinses Irene Brigade vochten. De Grenadier Division behaalde wel enkele successen. Op 23 februari 1945 ondernam het Grenadier Regiment 84 een stoottroepaanval op een Brits steunpunt bij Zetten. Voor deze actie kreeg 'Landstorm Nederland' een eervolle vermelding in het Wehrmachtsbericht van dezelfde dag. Het Hallamshire Batallion van de 49th Infantry Division, dat in een boerderij genaamd 'de Hoeven' was opgesteld, verloor in één nacht 31 manschappen.

 
Michael Lippert, commandant van Gr.Rgt.84 en Sepp Krafft, commandant van Gr.Rgt.83.
De strijd was desalniettemin erg zwaar en 'Landstorm Nederland' leed zware verliezen die bovendien door een groot aantal gevallen van desertie nog hoger uitvielen. Sommige manschappen waren zo wanhopig dat zij een plan smeedden om hun commandant Resler te vermoorden, vervolgens zouden zij de stellingen aan de geallieerden overgeven. Het plan lekte uit en de vier betrokkenen werden op 9 maart 1945 voor het vuurpeloton gezet. Anderen maakten zich schuldig aan oorlogsmisdaden door Nederlandse burgers, die zich in het Sperrgebiet van Grenadier Regiment 84 waagden, dood te schieten. Grenadier Regiment 84 was ondermeer samengesteld uit Nederlandse en Oekraïnse manschappen van het Wachtbataillon 'Nordwest' dat zich al eerder van een zeer duistere kant had laten zien. Vervolgens leverde de Division nog sterke weerstand tussen Oosterbeek en Otterlo. In de bossen werden echter ruim driehonderd Landstormers gevangen gemaakt door de Canadezen. In de periode van 16 maart tot 28 april 1945 namen de geallieerden nog eens 187 militairen van de Landstorm Nederland krijgsgevangen. Op 5 mei (officieel op 6 mei) was de oorlog in Nederland voorbij, maar nog niet voor 'Landstorm Nederland'.

De laatste dagen

De laatste dagen van Landstorm Nederland kenden een vreemd en gewelddadig verloop. Deze gang van zaken had alles te maken met de opmerkelijke positie die de plaats Veenendaal in de laatste dagen van de bezetting innam. Terwijl de Duitse strijdkrachten in Nederland reeds hadden gecapituleerd, was Veenendaal nog steeds bezet door ondermeer strijders van 'Landstorm Nederland'. Het plaatsje was als het ware een Duitse enclave in bevrijd gebied. Pas in de namiddag van 9 mei 1945 mochten de burgers van het geteisterde Veenendaal de bevrijders verwelkomen. Tot die tijd werd er van beide zijden nog gevochten, al voelden zowel de geallieerden als de SS'ers er niets voor om nog in de laatste dagen het leven te laten. Toch liet Landstorm Nederland op 7 mei de de Vaartbrug nog springen (overigens kostte dit een van de Nederlandse SS'ers nog het leven). Op dezelfde dag kwam het ook nog tot een treffen met leden van een Wageningse verzetsgroep. De verzetsstrijders verkeerden in de veronderstelling dat Veenendaal net als de rest van Nederland bevrijd was. Toen zij in Veenendaal aankwamen om hun aldaar ondergedoken commandant te bezoeken, werden zij onaangenaam verrast door de SS'ers. In dit tragische gevecht aan het einde van de oorlog in Nederland sneuvelde nog drie van de Wageningers, waarvan één als zwaargewonde door de Landstormers zou zijn geëxecuteerd.

Ook in andere plaasten raakten de nu zeer riskant en menigmaal ondoordacht optredende Binnenlandse Strijdkrachten (BS) slaags met Nederlandse Waffen-SS'ers die op hun beurt, met de geruchten over Bijltjesdag in hun achterhoofd, bereid waren tot het uiterste te gaan. Zo waren er op 5 mei 1945 ook in Leersum dodelijke slachtoffers te betreuren toen een BS'er in de verwarrende uren rond de Duitse capitulatie een Nederlandse SS'er doodschoot. De BS had die morgen wapens bijeen gebracht in de plaatselijke steenfabriek. De SS en de Wehrmacht hadden dat opgemerkt en hielden een BS'er aan om uit te vinden wat de BS van plan was. Daarop trok de BS'er een pistool en schoot één van de SS'ers dood. In het vuurgevecht dat daarop volgde sneuvelden nog eens drie BS'ers. Als represaille werden bovendien nog vier verzetsmensen gefusilleerd, een andere groep ontkwam op het laatste moment aan de dood toen Generaal Blaskowitz een groep gevangenen in het bos opmerkte. Blaskowitz gaf het bevel om de gevangenen vrij te laten en zo bleef een volgend bloedbad in de laatste uren van de oorlog gelukkig uit.

Ontwapening en verzameling van 34.SS Freiwilligen-Grenadier-Division 'Landstorm Nederland'

De Britse 49th Infantry Division 'Polar Bears' van brigade-generaal Crosse kreeg het bevel de 'Landstorm Nederland' divisie die zich in de plaatsen Elst (U), Veenendaal, Doorn en Amerongen bevond, te ontwapenen. Op 7 mei 1945 ontmoette Crosse de commandant SS-Oberführer Martin Maximilian Kohlroser in Doorn. De Brit deelde mee dat de 3000 Landstormers in Elst hun uitrusting, wapens en bagage klaar moesten leggen voor inspectie. Kohlroser voelde hier niets voor, hij wilde volledig bewapend naar het verzamelgebied marcheren en dan pas worden ontwapend. Toen Crosse echter dreigde met een gewelddadige ontwapening ging Kohlroser alsnog akkoord. Op 10 mei werden de Landstormers naar het braakliggende terrein van jeugdherberg De Eikelkamp in Elst (U) gebracht. Van daaruit zouden de SS'ers enkele dagen later, over de inmiddels gerestaureerde Vaartbrug naar de Harskamp marcheren.

'Landstorm Nederland' verleende alle medewerking. Zoals afgesproken lag alles klaar om te worden geïnspecteerd. Toch ontstonden er nog enkele problemen toen ook alle officieren hun persoonlijk wapens moesten inleveren. Deze maatregel werd namelijk bij de ontwapening van de Wehrmacht niet gehanteerd, Kohlroser protesteerde dan ook fel. Toen Crosse hem een exemplaar overhandigde van 'Illustrated London News' waarin foto's van de concentratiekampen waren afgedrukt, sloeg zijn houding om. De Waffen-SS officieren veroordeelden de handelswijze van hun landgenoten ten zeerste en lieten weten dat de fronteenheden van de Waffen-SS 'es nicht gewußt haben'. In een brief aan Crosse, van 16 mei 1945, onderstreepte Kohlroser dit nog eens:

From : 34 SS Volunteer Gren Div
Landsturm Nederland

To : Commander Royal Artillery
49 (West Riding) Infantry Division
Brigadier E.N. Crosse


I thank you for the recognition of the discipline and behaviour of my troops during the handing over of arms. I assure you that even with this conclusion to the fighting, discipline and complete obedience are only natural to my troops

My troops firmly believe in chivalry and regard for a clean fighting opponent. The chivalry and restraint shown by you and your officers have made this difficult step considerably easier forme, my staff and my regiments. I ask you to interpret this obedience and discipline in carrying out this extremely hard order for us as the only possible proof that we as front line soldiers would have acted in the same way if the roles had been reversed.

I have been deeply moved by the contents of the illustrated paper you sent me. My officers and I as soldiers are enraged and as Germans deeply ashamed. As front line soldiers we strongly condemn these actions. I assure you that the officers and men of my Division neither knew of these atrocities, nor as fighting soldiers had anything in common with them.


(Signed) MM Kohlroser
SS Oberfuehrer and Div K.


Extra fanatisme

Op 16 mei was de ontwapening compleet. In totaal waren 212 Waffen-SS-offcieren en 5744 Waffen-SS onder-officieren en manschappen verzameld en van hun bewapening en uitrusting (1070 paarden, 578 karren en 75 koeien) ontdaan. Alhoewel de 'Landstorm Nederland' niet de geschiedenis in ging als één van de elite SS-eenheden, was in ieder geval een meedogenloze strijdmacht in Nederland definitief uitgeschakeld.

De soldaten van de Nederlandse Waffen-SS werden meer dan eens als meedogenlozer dan de Duitse SS'ers ervarem. De oorzaak van het grote fanatisme bij de Landstorm Nederland lag waarschijnlijk in het feit dat de mannen wisten wat hen als Nederlanders boven het hoofd hing wanneer de oorlog werd verloren en Bijltjesdag aanbrak. Vooral nadat gebleken was hoe er werd afgerekend met collaborateurs in het bevrijde zuiden, gingen de Nederlandse SS'ers tot het bittere eind door. Zij klampten zich vast aan de illusie van de Endsieg.

Overzicht

Datum Korps Divisie Leger Groep Regio
12-03-43 - - - Nederland
09-1944 LXXXVIII Armee Korps bat.1: 719. I.D.; bat 2: 85. I.D. Heeresgruppe "B" Albertkanaal (België)
23-09-1944 LXXXVIII Armee Korps Kampfgruppe Müller in 719. I.D. Heeresgruppe "B" Reusel (België)
17-09-1944 (III.SS-Gr.Rgt. Landstorm Nederland) II. SS-Panzer-Korps 9.SS-Pz.Div. Hohenstauffen Heeresgruppe "B" Arnhem
10-1944 Kampfgruppe Rauter - Heeresgruppe "B" Veluwe en IJssel
2-1945 88. Korps - Heeresgruppe "B" Betuwe

Bronnen: (zie literatuur voor volledige titels) Vincx en Schotanius, De Landstorm; Klietmann, Waffen-SS, eine Dokumentation; In 't Veld, de SS en Nederland.



  Tekst: EM © 2000 - 2009 vragen en/of opmerkingen: mail
  The symbols on this site serve no political or ideological purpose. The author has no intention to promote any political or ideological ideas.