De SS-ideologie dringt de NSB binnen

Musserts beginnende verzoening tot Duitsland was in 1936 door een aantal factoren omgeslagen in een snellere toenadering. De NSB-leider had in augustus 1936 eindelijk toestemming gekregen om met Hitler te spreken. Op 16 november 1936 vond de geheime ontmoeting tussen de beide heren plaats. Mussert sprak een half uur met Hitler over de tegenwerking die de NSB kreeg in Nederland. Inhoudelijk had de ontmoeting weinig om het lijf; er werden geen afspraken of overeenkomsten gesloten. In tegenstelling tot zijn gastheer was Mussert sterk onder de indruk van de ontmoeting en zijn gesprekspartner. In zijn verslag schreef hij '... Voor het eerst in mijn leven iemand ontmoet waarvan ik de meerderheid onmiddellijk erken.' De NSB-leider deed er alles aan om zich te profileren als de Europees denkende fascist die binnen enkele jaren op eigen kracht in Nederland aan de macht zou komen. Tegelijkertijd vernamen de Duitsers echter ook dat de Nederlander een zekere angst voor het grote Duitsland kende.

In hetzelfde jaar was er iemand tot de NSB toegetreden die in het geheel geen angst voor de oosterburen of hun leider kende. Sterker nog, deze persoon zou laten blijken Nederland te willen toevoegen aan Duitsland. Begin augustus 1936 werd Meinout Marinus Rost van Tonningen lid van de NSB. Hij had een aantal jaren voor de Volkenbond in Wenen gewerkt. Hij was een van de mensen die de Oostenrijkse 'boekhouding' controleerden. In Wenen werden zijn nationaal-socialistische en dus ook antisemitische gedachten mede als gevolg van contacten met de lokale Oostenrijkse nazi's versterkt. Rost koos ondanks zijn radicale ideeŽn niet voor de NSNAP, maar voor Musserts Beweging omdat deze de beste vooruitzichten had. Rost kreeg in november 1936 van Mussert persoonlijk de leiding over de krant 'Het Nationale Dagblad', dat de NSB ideeŽn diende uit te dragen.

Al snel na zijn NSB-lidmaatschap, maar vooral dankzij zijn Oostenrijkse contacten wist Rost door te dringen tot de hoogste nationaal-socialistische kringen in Duitsland. Op grond van zijn zelfstandige bezoek van 20 augustus 1936 aan Hitler met wie hij ondermeer over de bestrijding van het bolsjewisme sprak, bracht Rost zijn leiding op de hoogte van de importantie van zijn persoon. Rost gaf hoog op over zijn bezoek en zijn succesvolle poging om een afspraak voor Mussert te maken. Rost zag zijn vermeende importantie echter nog niet weerspiegeld in zijn functie. De nationaal-socialist diende zich vooralsnog te richten op de groei van 'Het Nationale Dagblad' dat al snel uitgroeide tot zijn persoonlijke spreekbuis. Rost publiceerde met regelmaat zijn 'volkse' en antisemitische opvattingen. De radicale, Duitsgezinde en 'volkse' koers die de Beweging al voor Rosts komst had ingezet, nam nu onder zijn invloed nog grotere vormen aan. Een deel van de NSB-aanhang kon zich vinden in de radicale koers die Rost voorstond.

Mussert daarentegen, stond qua ideeŽngoed op veel punten vrijwel lijnrecht tegenover de nieuwe man en was dan ook niet gelukkig met Rosts groeiende politieke status. Deze had hier echter geen boodschap aan, Mussert was in zijn ogen 'een zielig burgermannetje' dat eigenlijk veel te gematigd was voor het nationaal-socialisme. Mussert durfde niets tegen de solokoers van de door hemzelf binnengehaalde Rost te ondernemen. Die kon dan ook min of meer zijn eigen gang gaan, zelfs in de Tweede Kamer waar hij na de verkiezingen van 1937 samen met drie andere NSB'ers zetelde. Rost blonk uit in het houden van zeer negatieve, demagogische toespraken. Verder beperkte hij zich tot zijn eigen, tevens in 'Het Nationale Dagblad' geuite wanklanken tegen de joden en lofuitingen aan het adres van de 'volkse' geestverwanten in Duitsland. Scheldpartijen, tirades of vechtpartijen Rost schuwde geen van allen. Zo noemde Rost de leden van Tweede Kamer eens 'een verzameling ezels, die elkaar in stomheid eenvoudig napraten'. Hij genoot bovendien de twijfelachtige eer de enige vechtpartij ooit in de Tweede Kamer te hebben uitgelokt. De meeste Nederlanders en zelfs de meeste NSB'ers waren van mening dat Rost met zijn optreden alle grenzen te buiten ging. De meest fanatieke NSB'ers schaarden zich echter volledig achter hem, Rost had in ieder geval hun zielen gewonnen.

Net als de Leider zelf, had Rost last van een onstilbare zucht naar macht. Hij meende een machtsbasis te kunnen vestigen op basis van de steun van twee groeperingen: de arbeiders en de jeugd. De eerste meende hij via de Nationale Werknemers Vereeniging, een 'volkse' vakbond, aan zich te kunnen binden. Deze bleef echter te klein om een rol van betekenis te kunnen spelen in Rosts plannen. Dat gold niet voor zijn tweede hoop: de jeugd. Rost wilde via de even radicale Johannes Hendrikus ('Henk') Feldmeijer de jeugd voor zijn karretje spannen. Eind 1938 ondernamen zij gezamenlijk een poging om de weinig succesvolle Jeugdstorm, de officiŽle jeugdorganisatie van de NSB onder leiding van Van Geelkerken, te vervangen door een eigen organisatie om de Nederlandse jeugd op het enige juiste pad te brengen. De poging slaagde in 1939 toen de Mussert-Garde (anders dan de naam deed vermoeden, had Mussert er niets mee te maken) werd opgericht, waarop later nog verder zal worden ingegaan. Er was nu weliswaar een nationaal-socialistische jeugdorganisatie, maar niet in de vorm die Rost had gewenst. De jongeren zagen niet Rost, maar Feldmeijer als hun echte leider. Alhoewel Rost er dus niet in slaagde om een machtsinstrument onder zijn persoonlijke controle te krijgen, was hij er met zijn op het Duitse nationaal-socialisme geÔnspireerde politiek wel in geslaagd om een door hem gewenste ontwikkeling in gang te zetten. Er was met de oprichting van de Mussert-Garde, binnen de NSB een werkelijk nationaal-socialistische organisatie ontstaan. Een paramilitaire groep waaruit later de Nederlandsche SS zou ontstaan.

Een andere ontwikkeling binnen de NSB die als een voorloper van de Nederlandsche SS kan worden gezien, was de 'volkse' cultureel-wetenschappelijke groep rond Evert Jan Roskam, vanaf begin 1936 een ideoloog binnen de Beweging. Roskam was net als Rost een groot voorstander van de 'volkse' ideeŽn, alleen had Roskam slechts wetenschappelijke pretenties. Roskam hoopte met de publikatie van diverse onderzoeken een 'volksch ontwaken' bij de Nederlanders te realiseren. Hiermee doelde hij op de herontdekking van de oorspronkelijke Germaanse cultuur door de vreemde elementen binnen de gemeenschap af te stoten. Deze bloed- en bodem theorie diende te worden onderkend, wilde men een zelfvervreemding van het volk en daarmee de ondergang ervan voorkomen.

Roskam zag net als de SS-ideologen de boer als de bewaker van het Germaanse erfgoed. Hij schreef in juli 1937 in De Wolfsangel: 'Edel is, wie leeft als een boer...eigen bloed en bodem ongerept bewarend om aan het nageslacht te kunnen doorgeven wat hij van het voorgeslacht ontving'. De herontdekking van de Germaanse achtergrond dacht Roskam te kunnen bereiken door middel van allerlei wetenschappelijke projecten de nadruk op het verre (bij voorkeur Friese en Saksische) verleden te vestigen. Daarbij werden de folklore, archeologie en sibbenkunde (genealogie) in het bijzonder bestudeerd. De accentuering van deze 'volkse' aandachtspunten leidde tot de oprichting van de stichting 'Der Vaderen Erfdeel' (naar het Duitse 'Ahnenerbe', het wetenschappelijk centrum van de SS, waarmee tevens contacten werden onderhouden) welke onder leiding stond van ondermeer Feldmeijer en Farwerck.

De stichting stelde zich zoals gezegd ten doel het volksvreemde van het volkseigene te scheiden. 'Der Vaderen Erfdeel' wilde een van Romaanse invloeden gezuiverd Diets volkskarakter. De stichting benadrukte echter wel dat de Dietse gebieden weliswaar een eigen karakter hadden gekregen, maar dat dit karakter in grond en wezen Germaans was. De Dietse en dus ook de Nederlandse cultuur waren volgens de stichting een zijtak van het Germanendom. Hiermee droeg een organisatie in Nederland voor het eerst werkelijk de kern van de SS-gedachte uit. Via het maandblad 'De Wolfsangel' (mei 1938 'Der Vaderen Erfdeel', juli 1939 'Volksche Wacht') werd geprobeerd om mensen bewust te maken van hun bloed- en bodem. Daarnaast kwam het ook in de SS-kringen aangehangen radicale antisemitisme krachtig in het blad naar voren. Zelfs de mentaliteit die de Duitse nazi's jaren later bracht tot het besluit om de bolsjewistische 'Untermensch' te proberen uit te roeien, was in het blad terug te vinden.

Farwerck, de man achter het blad, was ondanks zijn verleden als vrijmetselaar, een persoon waar alle aspecten van de SS-gedachte in waren verenigd. Het voor het nationaal-socialisme en de SS zo belangrijke aspect van de aan de ratio voorbijgaande daad paste volledig in Farwercks gedachten. De man verheerlijkte de strijd en de oorlogvoering, opnieuw een typische uiting van de SS-mentaliteit. In de SS leefde het idee dat de levensstijl en houding van de strijder het maakte dat hij ongeacht de aard van het doel tot het einde bleef strijden, omdat zijn doel juist in de strijd zelf lag. Binnen de 'volkse' groep waren dus duidelijk al signalen op te vangen die in verband gebracht kunnen worden met de Duitse SS.

Het gaat echter veel te ver om te zeggen dat de SS-gedachte al tot de kern van de ideologie van de 'volksen' was doorgedrongen. De 'volksen', in tegenstelling tot de rest van de NSB waar ook Mussert toe behoorde, deelden weliswaar de rassenleer en het streven naar een mentaal verbond tussen de andere Germaanse volkeren, met de Duitse SS. Het later zo kenmerkende streven naar ťťn groot Germaans rijk speelde echter nog geen rol bij de 'volkse' NSB'ers. Daarnaast dient opgemerkt te worden dat de 'volkse' ideeŽn op enkele punten overeenkwamen met die van de SS, maar de NSB-politiek als geheel daar ver van verwijderd bleef. De SS-mentaliteit was echter niet meer iets geheel nieuws binnen de NSB: de ideologische fundamenten voor de latere Nederlandsche SS waren gelegd.

Bronnen: (zie literatuur voor volledige titels) R. Havenaar, Anton Adriaan Mussert; R. Havenaar, De NSB tussen nationalisme en volkse solidariteit; J. Meyers, Mussert een politiek leven; D. Barnouw, Rost van Tonningen; L. de Jong, Het koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog; NKCA In't Veld, De SS en Nederland



  Tekst: EM © 2000 - 2009 vragen en/of opmerkingen: mail
  The symbols on this site serve no political or ideological purpose. The author has no intention to promote any political or ideological ideas.