De Waffen-SS: Himmlers politieke leger

De specialisering binnen de SS was eigenlijk al vlak na de Machtübernahme in 1933 in gang gezet. In maart van dat jaar werd er opnieuw een Stabswache geformeerd, ditmaal uit de gelederen van de SS. De nieuwe gewapende eenheid die al snel onder de naam 'Leibstandarte Adolf Hitler' opereerde, was enkel in het leven geroepen om de veiligheid van Hitler te verzekeren. Alhoewel de Leibstandarte de beschikking had over wapens was het verder nog allerminst een militaire organisatie.

Dat gold aanvankelijk ook voor de gelijktijdig opgerichte Politische Bereitschaften die sinds 1934 bekend stonden onder de naam SS-Verfügungstruppen (SS-VT). Deze organisatie binnen de SS diende zich te gaan specialiseren in het onderdrukken van vijandelijke elementen in eigen land én waar nodig ook in het buitenland. De troepen specialiseerden zich in het voeren van oorlog. De SS-VT, bestaande uit drie regimenten, een verbindingseenheid en licht uitgeruste geniecompagnie, werden dan ook al snel militair georganiseerd, getraind, bewapend en gekazerneerd naar militair gebruik. De ontwikkeling naar een werkelijk militaire organisatie werd versneld toen de SS-VT overgingen tot het aantrekken van voormalige beroepsofficieren en zich aanpasten aan de voorschriften van de Reichswehr. Dit betekende echter niet dat de Verfügungstruppen hun eigen SS-karakter verloren. Het nationaalsocialisme bleef een centrale plaats in de opleiding innemen. De eigen uniformen en rangaanduidingen werden in stand gehouden. Ook de SSrunen verdwenen niet van de kragen. Daarnaast onderscheidden zij zich duidelijk door te experimenteren met moderne strijdmethoden. Eén van de commandanten, Felix Steiner, de man die deze nieuwe methoden ontwikkelde, wilde zijn troepen trainen als een eliteleger bestaande uit snelle stoottroepen. Steiner zag geen toekomst meer in de statische oorlogvoering die de Eerste Wereldoorlog had gekenmerkt. De ambitieuze commandant pleitte voor de kracht van een snelle, mobiele oorlogvoering en achtte het van belang dat juist de SSVT deze leerden hanteren.

De troepen werd geleerd om te handelen als een strijdmacht die in alle opzichten superieur was aan welke vijand dan ook. Deze conceptie werd er zo ingehamerd dat de troepen op den duur zichzelf, niet geheel onterecht overigens, ook werkelijk deze status aanmaten. De politieke en ideologische scholing die elke SS-VT rekruut onderging, kweekte bij vrijwel iedere soldaat een dusdanig gevoel van superioriteit dat hij als gevolg van een 'self fullfilling prophecy' ook een elite soldaat werd. Deze ontwikkeling werd zeker ook versneld door de zware lichamelijke eisen die tot 1939 golden voor een diensttijd in de SS-VT. Allereerst moesten de jongemannen al aan extreme fysieke eisen voldoen om überhaupt te worden toegelaten. Tot 1936 werden zelfs degenen die een vulling in hun kiezen hadden, al ongeschikt bevonden voor de SS-VT. Later versoepelde Himmler zijn toelatingsbeleid iets, maar de eisen bleven erg streng. Zij die alle keuringen, trainingen en tests hadden weten door te komen, werden ook daadwerkelijk opgeleid tot elitesoldaten. Tot 1939 genoot elke rekruut een hoogstaande individuele opleiding die hem alle militaire kneepjes tot in detail bijbracht. Deze individuele training kon zich gemakkelijk meten met de Britse opleiding tot Commando en de Amerikaanse opleiding tot U.S. Ranger. De mentaliteit van grenzeloze gehoorzaamheid, extreme moed, discipline en een merendeels aangekweekt superioriteitsbesef in combinatie met een uiterst gedegen militaire opleiding, maakte de SS-VT ook werkelijk tot elitetroepen.

Alhoewel de SS-VT in 1938 een veertienduizend man sterke militaire eenheid was, wenste Hitler dat de formatie prioriteit stelde aan een politionele taak. De Führer achtte het van het grootste belang dat zijn trouwe SS-VT optraden als een soort oproerpolitie en daarnaast waar mogelijk frontervaring opdeden. Kortom: ze zouden in geval van oorlog wel meevechten, maar het onderdrukken van vijandelijkheden in eigen land had voorrang. In september 1939 viel Duitsland de buurstaat Polen binnen. Zoals gepland werden ook de SS-VT, bestaande uit drie regimenten, ingezet aan het front. Het werd niet nodig geacht om Duitsland te beschermen tegen interne gevaren en de politionele taak kwam hiermee in de praktijk te vervallen. Het optreden van de SS-soldaten was succesvol, maar niet zonder relatief hoge verliezen. De staf van de Wehrmacht, die de groei van de SS-VT met argusogen had bekeken, beweerde dat de SS-VT onder de maat had gepresteerd. De SS-VT zouden vooral verliezen hebben opgelopen ten gevolge van het gebrekkige leiderschap van de commandanten, die niet geschikt zouden zijn voor daadwerkelijke oorlogvoering. Himmler en de commandanten van de SS-VT wezen er echter op dat de Wehrmacht het na had gelaten om voldoende vuursteun te leveren, waardoor de SS-VT hun toch al moeilijk te bereiken doelen zonder de geplande steun van de artillerie hadden moeten veroveren. Bovendien waren zijn troepen, zo meende Himmler, onder commando van 'vreemde' eenheden geplaatst hetgeen moeilijkheden in de samenwerking opleverde. Hitler stelde zich bij dergelijke conflicten tussen enerzijds de SS en anderzijds de Wehrmacht neutraal op. Hij was erg gesteld op de SS, maar realiseerde zich tegelijkertijd dat hij de Wehrmacht te vriend moest houden. Toch zouden Himmlers politieke soldaten steeds meer de voorkeur van de Führer krijgen. De SS-VT mochten dan ook worden uitgebreid.

De SS-VT hadden ondanks de hoge verliezen hun militaire kracht maar vooral ook hun meedogenloosheid in Polen bewezen, waardoor Hitler hen met uitbreiding beloonde. Naast de aanvulling van de geleden verliezen en de beschikking over de Leibstandarte als versterkt regiment, mochten de SSVT drie nieuwe divisies vormen. De invulling hiervan leverde echter problemen op. Waar moesten de nieuwe manschappen vandaan worden gehaald zonder dat men de dienstplichtwet overtrad en zo de uitbreiding van de andere strijdkrachten in weg stond? Gottlob Berger, de chef van het SS-Hauptambt, kwam al snel met een uiterst creatieve oplossing. De SS-VT zouden worden aangevuld met een aanzienlijk aantal manschappen uit de zogenaamde SS-Totenkopf-Standarten. Deze eenheden waren tegelijkertijd met de SS-VT en de Leibstandarte in 1933 gevormd en waren tot dan toe voornamelijk belast met de bewaking van de concentratiekampen. Door de aanvulling met deze manschappen kon de SS-Division 'Totenkopf' worden gevormd. De lege plaatsen die de Totenkopf manschappen achterlieten, konden volgens Berger worden aangevuld met de oudere, voor oorlogvoering minder geschikte, leden van de Allgemeine SS. De overige benodigde manschappen voor de uitbreiding waren al eerder verkregen door rekrutering van jeugdige Duitsers. De Wehrmacht had tot ieders verbazing toestemming verleend om een aantal dienstplichtige Duitsers af te staan aan de SS. Zo konden de al eerder voor de SS aangemelde dienstplichtige Duitsers toch dienst nemen in de SS. Deze vrijwilligers ondergingen, voordat zij werden opgenomen in de gelederen van de SS-VT, eerst een gedegen militaire opleiding. De jeugdige aanvulling was daardoor niet per direct inzetbaar, alhoewel de groei van de gewapende SS zeker was gesteld.

Een andere bron waaruit de SS poogde nieuwe rekruten te werven was het inmiddels ingenomen Polen. Ook delen van de bevolking van bondgenoot Slowakije boden een welkome aanvulling voor de eenheden van de SS-VT. In beide landen woonden vele zogenaamde Volksduitsers die in ieder geval qua etniciteit voor een dienstperiode in de SS in aanmerking kwamen. Himmler en Berger, beide grote voorstanders van een nog verdere uitbreiding van de SS-troepen lieten de mogelijkheid om uit dit nieuwe reservoir te putten niet liggen. De SS had in tegenstelling tot de Wehrmacht de vrije hand in deze landen. De Volksduitsers waren wettelijk gezien geen Duitsers, ook al bedienden de nazi-leiders zich regelmatig van uitspraken die het tegenovergestelde suggereerden. Door deze beperking kon de Wehrmacht haar gelederen dus niet versterken met Volksduitsers. De SS daarentegen kende geen nationaliteitsbeperking en kon vanaf 1940 wel onbeperkt vrijwilligers werven in Polen en Slowakije.

De SS-VT (waartoe nu ook de Leibstandarte behoorde) en de Totenkopf Verbände (de concentratiekamp bewakingsorganisatie waaruit een aanzienlijk deel van de SS-Division 'Totenkopf' was samengesteld) samen werden vanaf november 1939, wellicht iets eerder, voortaan aangeduid als de WaffenSS, waarmee de gehele gewapende SS werd bedoeld. Een volledige scheiding van de Allgemeine SS zou er echter nooit komen: vele leden van de Allgemeine SS vervulden hun diensttijd in de Waffen-SS. De Waffen-SS bestond in het voorjaar van 1940 uit vijf eenheden. Het merendeel was volledig gemotoriseerd en uitgerust met de modernste wapens. In de namen van de eenheden weerklonk de pracht en praal van het verleden. Al met al was de Waffen-SS voor velen een aantrekkelijk onderdeel. Met de vestiging van een nationaalsocialistische regering en de energieke optredens van Himmler en Berger was de SS dusdanig gegroeid dat deze zich met de goedkeuring van Hitler een aanzienlijke gewapende vleugel kon en mocht permitteren. Himmlers SS-leger was er tijdens de veldtocht in Polen in geslaagd de gunst van Hitler te winnen en kon daardoor rekenen op een verdere groei. In mei 1945 bestond de Waffen-SS uit bijna 1 miljoen manschappen.



  Tekst: EM © 2000 - 2009 vragen en/of opmerkingen: mail
  The symbols on this site serve no political or ideological purpose. The author has no intention to promote any political or ideological ideas.